Dere, Oluk ve İniş Borusu Tamiri — Sarıyer ve Çevresi

Çatı deresi, oluk ve iniş borusu; çatıya düşen yağmuru toplayıp binadan uzaklaştıran tek bir hattın üç parçasıdır. Bu hat bozulduğunda çatı kaplaması sapasağlam dursa bile su cepheye, saçak tahtasına ve temel çevresine yürür. Dere ve oluk tamiri de bu tahliye hattının onarılması işidir.

Bu işi Gün-Eymen İnşaat yapıyor. Adresimiz Yeniköy Bağlar Mevki, Güzelce Ali Paşa Cad. Kemal Sokak No:16, Sarıyer / İstanbul. Oluk ve dere işlerini Sarıyer ve çevre ilçelerde yürütüyor, ölçüyü saçağa çıkıp kendimiz alıyoruz. Keşif için: 0532 266 23 84. Keşif ve yazılı fiyat teklifi ücretsizdir.

Dere, oluk ve iniş borusu: üç parça, tek hat

Dere (vadi), iki eğimli çatı yüzeyinin içe doğru birleştiği hattır. Çatının en çok su taşıyan yeridir: iki yüzeyin toplam suyu dar bir kanaldan geçer. Bu yüzden çatıdaki en hızlı yorulan metal parça çoğu zaman deredir. Genellikle galvaniz veya alüminyum sacdan bükülür, iki yanından kiremidin altına girer.

Oluk, saçak boyunca uzanan ve yüzeyden gelen suyu yatay olarak toplayan kanaldır. Yarım yuvarlak ya da kare kesitli olur; askılarla saçak alın tahtasına veya mertek ucuna bağlanır.

İniş borusu, oluktaki suyu düşey olarak zemine ya da yağmur suyu hattına indirir. Sistemin en çok ihmal edilen parçasıdır.

Üçü birbirine bağlıdır. Dere doğru çalışsa da oluk yetersizse su saçaktan döner; oluk temiz olsa da iniş borusu darsa oluk taşar. Onarımı parça parça değil, hat olarak düşünmek gerekir.

Belirtiden nedene: hızlı tanı tablosu

Gördüğünüz belirti	Muhtemel neden	Yapılan iş
Tavanda, dere hattının tam altında pas rengi leke	Dere sacının delinmesi veya ek yerinin açılması	Derenin sökülüp yenilenmesi, bindirmenin akış yönünde verilmesi
Yağmurda saçaktan perde gibi su dökülmesi	Oluk kesiti yetersiz veya iniş borusu tek ve dar	Oluk kesitinin büyütülmesi, ikinci iniş borusu eklenmesi
Oluk bir noktada göbek yapmış, orada su duruyor	Askı aralığının açılması, eğimin kaybolması	Askı sıklaştırma, ip çekilerek eğimin yeniden verilmesi
Cephede oluk hizasından aşağı inen koyu şerit	Oluk arkasından su yürümesi, damlalık sacının olmaması	Saçak damlalık sacı yapımı, örtünün oluk içine sarkıtılması
İniş borusu dibinde çukur, sıçrama izi	Borunun suyu doğrudan zemine bırakması	Alt ucun yağmur suyu hattına veya uzaklaştırıcı yola bağlanması
Kışın oluk buz dolu, saçakta uzun sarkıtlar	Çatı arasının ısınıp karı alttan eritmesi	Saçak detayının düzeltilmesi; kalıcı çözüm için tavan yalıtımı ve havalandırma
Oluk ek yerlerinden damlama	Mastiğin kalkması, metalin ısıyla oynaması	Galvanizde lehim, alüminyumda kenetli birleşim ile onarım
Oluğun bir bölümü aşağı sarkmış, askılar eğilmiş	Kayan kar yükü ya da çürüyen alın tahtası	Alın tahtasının yenilenmesi, kar tutucu eklenmesi, askı takviyesi

Suyun tavandaki lekeye nereden geldiğini merak ediyorsanız çatı neden akar rehberinde giriş noktalarını tek tek ele aldık.

Sizinki hangi iş?

• Su kaplamada tek bir noktadan geliyorsa → çatı tamiri.
• Kaplamanın tamamı yorulduysa → çatı aktarma; aktarma programında dere ve oluk zaten var.
• Kaplama sağlam ama su dereden, saçaktan ya da iniş borusundan taşıyorsa → bu sayfa.
• Karar veremiyorsanız → çatı tamiri mi, çatı aktarma mı.

Oluk taşıyorsa suçlu her zaman yaprak değildir

Oluk temizlendiği hâlde taşmaya devam ediyorsa dört şeyden birine bakılır.

Kesit

Oluk, çatı yüzeyinin kaç metrekaresinin suyunu taşıyacağına göre seçilir. Küçük bir müstakil evle geniş saçaklı bir apartman aynı kesitle çalışmaz. Çatı sonradan büyütülmüşse — teras kapatılmış, çatı katı eklenmiş, saçak uzatılmış — eski oluk artık yetmez. Bu durumda temizlik de tamir de sonucu değiştirmez; kesitin büyümesi gerekir.

Eğim

Oluk gözle düz görünür ama tamamen yatay olmaz; iniş borusuna doğru hafif eğimlidir. Uygulamada metrede yaklaşık 3–5 mm iniş verilir. Eğim yoksa su oluğun içinde durur, tortu çöker, kışın donar. Eğimi gözle vermek yerine iki uç arasına ip çekmek, bu işin en temel kuralıdır.

Askı aralığı ve dayanak

Metal olukta askılar genelde 60–80 cm, PVC olukta daha sık aralıklarla konur; kar yükünün olduğu yerlerde aralık daraltılır. Askının vidalandığı yer de en az askı kadar önemlidir: çürük bir alın tahtasına takılan yeni askı kısa sürede gevşer. Bu nedenle oluk işine girerken ahşap saçak elemanlarının durumu mutlaka kontrol edilir; yaygın çürük varsa iş ahşap cephe ve saçak onarımı kapsamına genişler.

İniş borusu sayısı ve çapı

Tek iniş borusu uzun bir saçağın suyunu çoğu zaman kaldıramaz. Uzun hatlarda oluğun iki ucuna ya da ortasına ek iniş konur. Boru çapı kadar dirsek sayısı da önemlidir: her dirsek akışı yavaşlatır ve tortunun takıldığı yer olur.

Malzeme farkı: galvaniz, alüminyum, PVC ve bakır

Malzeme	Güçlü yanı	Zayıf yanı	Nerede tercih edilir
Galvaniz sac	Ekonomik, yerinde bükülür, lehimlenir	Kesim kenarı ve vida deliği önce pas yapar	İç kesimlerde, bütçe önceliğinde
Boyalı galvaniz	Görünüm seçeneği geniş, kaplama ömrü uzatır	Çizik ve kesim kenarı korunmazsa pas oradan başlar	Cephe rengiyle uyum aranan işlerde
Alüminyum	Pas tutmaz, tuzlu havada galvanizden uzun dayanır	Isıyla belirgin uzar, uzun hatta genleşme payı ister	Deniz etkisinin güçlü olduğu kıyı hattında
PVC	Ucuz, hafif, korozyona uğramaz	Güneşle kırılganlaşır, soğukta çatlar, çok genleşir	Düşük yükte, kısa hatlarda, geçici çözümlerde
Bakır	Çok uzun ömürlü, patinayla korunur	Pahalı; farklı metalle temas ettirilmemeli	Tarihî ve nitelikli yapılarda

Farklı metalleri birleştirmeyin

Bakır oluktan gelen su, altına bağlanmış galvaniz ya da alüminyum iniş borusunu beklenenden çok daha hızlı yer. Aynı şekilde bakır dere sacının altına alüminyum parça konmaz. Bir hatta hangi metal seçildiyse, askısından kelepçesine kadar aynı ailede kalınması gerekir. Sonradan yapılan “kısa bir parça ekledik” müdahaleleri, birkaç yıl içinde ek yerinde delinme olarak geri döner.

Kar, buz ve kar tutucunun oluğa etkisi

Oluk arızalarının önemli bir kısmı yağmurdan değil kardan çıkar. Eğimli çatıda biriken kar ısınmayla gevşer ve bir kütle hâlinde aşağı kayar; bu kütle saçakta ilk olarak oluğa çarpar. Kar tutucusu olmayan çatılarda oluğun tek bir kışta askılarından koptuğu sık görülür.

Kar tutucu bu yüzden oluğa değil, çatının taşıyıcısına bağlanır: saçaktan içeri, kaplamanın altındaki lataya veya doğrudan merteğe sabitlenir. Oluğa vidalanan bir kar tutucu, kar kütlesinin yükünü tam da korumak istediğiniz parçaya bindirir.

İkinci sorun buz setidir. Çatı arası ısınıyorsa kaplama üzerindeki kar alttan erir, saçağa doğru akar ve orada — soğuk bölgede — donar. Biriken buz oluğu doldurur, ağırlığıyla sarkıtır, PVC olukta çatlatır. Bu tabloda oluğu yenilemek geçici bir çözümdür; kalıcı çözüm çatı arasının yalıtım ve havalandırma düzeninin düzeltilmesidir. Aynı kışta iki kez oluk koptuysa sorun oluğun kendisinde değildir.

Taşan suyun cepheye, bodruma ve temele verdiği zarar

Bir oluk arızası nadiren oluğun kendisiyle sınırlı kalır. Zincir şöyle ilerler:

• Saçak ve alın tahtası. Oluk arkasından yürüyen su ilk olarak alın tahtasını ve mertek uçlarını ıslatır. Ahşap sürekli ıslak kaldığında birkaç mevsimde çürür; oluk askısının dayanağı da böyle kaybolur.
• Cephe. Oluk hizasından aşağı inen sürekli ıslaklık, boyada kabarma ve sıvada kavlama yapar. Isı yalıtımı yapılmış cephelerde su levhaların arkasına girerse zarar daha sinsidir: dıştan az görünür, içeride küf olarak çıkar. Dış cephe mantolama işinden önce oluk hattının onarılmasını bu yüzden şart koşuyoruz.
• Zemin ve temel. İniş borusu suyu bina dibine bırakıyorsa toprak doyar, su yatay olarak bodrum duvarına yüklenir. Bodrum rutubetinin sebebi çoğu zaman zemin suyu değil, kendi çatısının suyudur.

Erteleme maliyeti işin kendi maliyetinden büyür; yaptığımız işlerden örnekler için galeri sayfasına bakabilirsiniz.

Bu hatta oluğu en çok yoran ayrıntı: çam iğnesi

Ormana ve çam bahçelerine komşu evlerde tıkanmanın sebebi kaba yaprak değil, iğne yapraktır. Çam iğnesi yaprak koruma ızgaralarının gözünden geçecek kadar incedir; ızgaralı olukta bile içeri girer, düz hatta takılmayıp ilk dirsekte keçeleşir ve tıkanmayı gözle görülmeyen bir yerde başlatır. Bu evlerde ızgarayı çözüm sayıp temizliği bırakmıyor, oluğun içi kadar iniş ağzını ve dirsekleri de açıyoruz. Bölgenin diğer koşulları ve tipik yapı stoku için Sarıyer sayfamıza bakabilirsiniz.

Sık yapılan uygulama hataları

Devraldığımız işlerde en çok bu kusurları görüyoruz:

1. Dere sacının yetersiz bindirmeyle serilmesi. Sac, kiremidin altına iki yandan yeterince girmezse rüzgârlı yağmurda su yandan atlar. Ek yerlerinde bindirme akış yönünde ve yeterli payla verilmelidir.
2. Dere sacının doğrudan çivi ile delinmesi. Delik açılan her nokta gelecekteki sızıntı adresidir; sabitleme klipsle yapılır.
3. Damlalık sacının hiç yapılmaması. Örtü ve kaplama oluğun içine sarkmıyorsa su kılcal olarak oluk arkasına döner ve alın tahtasını ıslatır.
4. Oluğun ön kenarının arka kenardan yüksek bırakılması. Aşırı yağışta taşma kaçınılmazsa, suyun cepheye değil dışarı dökülmesi gerekir; kotlar buna göre ayarlanır.
5. Baca ve dere kesişiminin ihmal edilmesi. Derenin bacaya, çatı penceresine veya duvara yaslandığı yerler en riskli birleşimlerdir; baca dibi yalıtımı ile birlikte ele alınır.
6. Yalnızca görünen deliği silikonla kapatmak. Metalin ısıyla oynadığı bir yüzeyde mastik uzun ömürlü değildir; üstelik bir hatta birden fazla noktada pas delinmesi başladıysa o metalin ömrü bitmiştir, yama bir sonraki yağmura kadar dayanır.

Fiyatı belirleyen etkenler

Dere ve oluk işi metrekare değil, metre üzerinden hesaplanır. Bu işe özgü kalemler:

• Hattın metrajı. Kaç metre oluk, kaç metre dere, kaç metre iniş borusu.
• Malzeme ve kesit. Galvaniz, boyalı sac, alüminyum, PVC ve bakır arasındaki birim farkı yüksektir; kesit büyüdükçe malzeme de artar.
• Onarım mı, yenileme mi. Ek yeri lehimi ve askı sıklaştırma ile komple hat değişimi çok farklı işlerdir.
• Detay ve ek imalat sayısı. Dirsek, köşe dönüşü, baca ve çatı penceresi birleşimi; kar tutucu, süzgeç, yaprak koruma. Alın tahtası çürükse iş yalnız oluk işi olmaktan çıkar.

Erişim, mevsim ve ulaşım gibi bütün çatı işlerinde ortak olan kalemleri çatı fiyat rehberimizde topladık. Rakam vermeden önce ölçü alıyoruz: metrajı görmeden verilen sayı, işin gerçek kapsamını yansıtmaz.

Oluğunuz taşıyorsa, dere hattının altında leke varsa ya da fırtınadan sonra oluk sarktıysa 0532 266 23 84 numarasını arayın. Saçağın ve varsa lekenin fotoğrafını WhatsApp üzerinden da gönderebilirsiniz; ölçü ve yazılı teklif yerinde keşiften sonra çıkar. Diğer iletişim yolları için iletişim sayfamıza bakabilirsiniz.