Baca dibinden su geliyor: sızıntı nereden başlar, nasıl kesilir

Baca dibinden gelen su, çatılarda en sık tekrar eden sızıntıdır. Sebebi bacanın kendisi değil, bacanın çatı yüzeyini kesmesidir. Eğim boyunca inen su önüne çıkan bu engelde durur; iki yana ayrılıp yoluna devam edemezse baca duvarının dibinde birikir ve kaplama ile gövde arasındaki en zayıf noktadan içeri girer. Bu yüzden baca dibi, çatının düz yüzeyinden çok daha dikkatli bir detay ister ve yanlış yapıldığında her yağmurda kendini gösterir.

Su bacanın hangi yüzünden giriyor

Bacayı çatının ortasında duran dört yüzlü bir ada gibi düşünün. Çatının tepesine bakan yüz suyun geldiği yöndür; ustaların deyişiyle bacanın arkasıdır ve sorunların çoğu burada başlar. Yan yüzler suyu aşağı taşımakla görevlidir. Aşağı bakan ön yüz ise en az yüklenen yüzdür — orada sorun çıkması nadirdir, çıktıysa da genelde sebep yukarıdan gelmiştir.

Bu ayrım teşhisin en pratik aracıdır. Yağmurdan sonra çatıya güvenle bakabiliyorsanız hangi yüzün geç kuruduğuna bakın; çatı arasına çıkabiliyorsanız bacanın hangi tarafındaki merteklerin nemli olduğunu elinizle yoklayın. Islaklık arka yüzde yoğunlaşıyorsa iş su yönlendirmesidir. Dört yüzde birden ıslaklık varsa gövdenin kendisi su emiyor olabilir, bu bambaşka bir onarımdır.

Bacanın genişliği de belirleyicidir. Baca ne kadar genişse arkasında biriken su o kadar artar. Dar bacada düz bir sac yeterken, geniş bacada suyu ikiye ayıran eğimli bir sırt gerekir. Usta dilinde buna eyer, sele ya da su kesme sırtı denir; görevi tektir, suyu bacaya değdirmeden sağa ve sola yollamak. Geniş bir bacanın arkasında bu sırt yoksa detayın geri kalanı ne kadar düzgün yapılmış olursa olsun su er geç birikir.

Harç neden kalıcı çözüm değil

Baca dibinin çimento harcıyla sıvanması ülkemizde en yaygın onarımdır ve çoğunlukla bir iki kış sonra yeniden akar. Sebep malzemenin kendisi değil, hareket. Baca gövdesi yığma bir yapıdır, altındaki taşıyıcı çoğu zaman ahşaptır; ikisi gün içinde ve mevsim boyunca farklı oranlarda genleşip büzülür. Harç bu hareketi karşılayamaz, önce saç teli inceliğinde çatlar, sonra çatlağa giren su donunca çatlak büyür. Üstelik harç suyu emer ve tuttuğu nemi kururken altındaki ahşaba bırakır; dışarıdan kapalı görünen bir baca dibi altında ıslak mertek saklıyor olabilir.

Aynı mantık silikonla yapılan geçici kapatmalar için de geçerlidir. Doğru kurulmuş bir baca dibinde suyu tutan şey sacın biçimi ve parçaların bindirme sırasıdır. Mastik bu sistemin tamamlayıcısıdır, tek başına taşıyıcısı değil.

Doğru baca dibi detayı nasıl kurulur

Detayın tek bir kuralı vardır: üstteki parça alttakinin üzerine biner, su hiçbir yerde bir kenarın arkasına dolanmak zorunda kalmaz. Uygulama sırası da bu kuralı takip eder.

1. Çevredeki kaplama sökülür. Baca çevresinde birkaç sıra kiremit ya da örtü kaldırılır, altındaki su yalıtım örtüsü gövdeye doğru yukarı kıvrılır. Bu kıvrım, sacın altında ikinci bir savunma hattıdır.
2. Aşağı yüzden başlanır. Ön yüzün eteği takılır; alt kenarı kaplamanın üzerine, üst kenarı kaplamanın altına gelecek biçimde.
3. Yan yüzlerde basamaklı etek çekilir. Her kiremit ya da shingle sırasıyla iç içe geçen ayrı parçalar kullanılır. Tek parça uzun sac, ısıl hareketi karşılayamadığı için burada tercih edilmez.
4. Arka yüze eyer yapılır. Suyu ikiye ayıran eğimli sırt, sacı kaplamanın altına yeterince sokacak şekilde imal edilir.
5. Ters etek takılır. Baca gövdesinde yatay bir derz açılır, sacın üst kenarı derzin içine kıvrılır, kama ile sıkıştırılır ve derz elastik dolguyla kapatılır. Ters etek alttaki etek sacının üzerine biner; böylece gövdeden inen su sacın arkasına değil önüne düşer.
6. Kaplama geri döşenir. Sökülürken kırılan parçalar yenisiyle değiştirilir.

Bu sıralamanın uygulaması ve kullanılan sac cinsleri baca dibi yalıtımı sayfasında ayrıntılı anlatıldı. Aynı bindirme mantığı çatıyı kesen her engelde geçerlidir: çatı penceresi çevresinde de, teras çatıda parapet dönüşünde de kural değişmez. Baca iki binayı ayıran ortak duvarın üstünde oturuyorsa karar da tek başınıza verilmez; o durumu komşu çatı birleşimi akıntısı sayfasında ayrı ele aldık.

Yağmurla ilgisi olmayan ıslaklık

Baca dibindeki her ıslaklık dışarıdan gelmez. Yoğuşmalı cihaz bağlı ya da uzun süredir bakımsız bacalarda, baca gazının içindeki nem soğuk gövdede yoğuşur ve gövdeyi içten ıslatır. Bunun izi yağmur lekesine benzemez: rengi kahverengi ile siyah arası, katranımsı ve kurum kokuludur; yağıştan bağımsız çıkar, ısıtma sezonunda artar. Böyle bir iz görüyorsanız çatıda sac değiştirmek sorunu çözmez — bacanın paslanmaz iç boru ile kaplanması ve yoğuşma suyunun tahliyesi gerekir. Bu iş çatı ustasının değil, baca ve tesisat işidir; ustayı yanlış çağırmamak için farkı baştan bilmekte fayda var.

Ne zaman usta çağırmak gerekir?

Kendiniz rahatlıkla yapabileceğiniz şeyler var ve bunlar teşhisin yarısını halleder. Yağmur sırasında lekenin ne zaman başladığını, ne kadar sürdüğünü ve yağmur kesildikten sonra devam edip etmediğini not edin — yağıştan saatler sonra süren damlama çoğunlukla emmiş bir gövdeye işaret eder. Çatı arasına güvenli bir kapaktan çıkabiliyorsanız bacanın dört yanındaki ahşabı elinizle yoklayın. Yerden ya da pencereden telefonla baca gövdesini yakınlaştırıp fotoğraflayın; derzlerin durumu çoğu zaman bu fotoğrafta görünür.

Çatıya çıkmayı gerektiren hiçbir işi kendiniz denemeyin. Baca dibi, çatının en dar ve en dengesiz çalışılan yeridir; gövdeye tutunarak çalışmak kiremidi kırar, ıslak yüzeyde kayma riski yüksektir. Sac sökmek, derz açmak, eyer imalatı yapmak ve kaplamayı doğru sırayla geri döşemek emniyet donanımı ve tezgâh işi ister. Bacadan içeri yağmur giriyorsa geçici çözüm olarak ağzını brandayla örtmek de yine çatıda çalışmak demektir; yağış sürerken kimse çatıya çıkmamalı. Bu durumda yapılacak şey aşağıda suyu tek noktada toplayıp elektriği kesmek, ardından acil çatı tamiri kapsamında yardım istemektir.

Fiyatı ne belirler

Baca dibi onarımının sabit bir bedeli yoktur; aynı görünen iki baca farklı tutar çıkarabilir. Belirleyen etkenler şunlar: bacanın çevre ölçüsü ve arka yüzde eyer gerekip gerekmediği, çatı kaplamasının cinsi (kiremitte basamaklı etek, shingle ve metal çatıda başka biçimler gerekir), kullanılacak sacın cinsi ve kalınlığı, gövdenin durumu — yalnız sac işi mi yoksa derz yenileme ve sıva da var mı, çatının eğimi ile bacaya erişim koşulları, ve aynı çatıda ikinci bir baca bulunup bulunmadığı. İki bacayı tek çıkışta yapmak, ayrı ayrı yaptırmaktan belirgin biçimde ekonomiktir.

Çatı işlerinde maliyeti belirleyen kalemlerin tamamını çatı fiyat rehberinde topladık. Bacanızın durumu için yerinde bakıp yazılı teklif veriyoruz; fotoğraf gönderip konuşmak isterseniz iletişim sayfasındaki numaradan ulaşabilirsiniz. Sızıntının neden göründüğü yerden gelmediğini merak ediyorsanız çatı neden akar yazısı işin genel mantığını anlatıyor.