Olukta Buz Sarkıtı: Ne Anlama Gelir, Ne Yapılır

Saçaktan sarkan buz, kışın en yanlış okunan çatı belirtisidir. Çoğu kişi bunu havanın soğukluğuna bağlar; oysa hava gerçekten çok soğuk olsaydı çatıdaki kar erimez, dolayısıyla akıp donacak su da olmazdı. Sarkıtın oluşması için iki koşulun aynı anda bulunması gerekir: çatı yüzeyinin karı alttan eritecek kadar ılık olması ve saçağın suyu dondurabilecek kadar soğuk kalması. İkisi bir aradaysa, çatınız size ısı kaçırdığını söylüyor demektir.

Sarkıt size ne haber verir

Isı, ısıtılan mekândan tavan döşemesini geçip çatı arasına çıkar. Yalıtım eksikse veya çatı arasının havası dışarıyla değişmiyorsa, bu ısı kaplamanın altını ısıtır ve üstteki karı eritir. Eriyen su eğim boyunca aşağı iner. Ama saçak, binanın dışına taşan ve altında ısınan hacim bulunmayan tek bölümdür; oradaki sıcaklık dış hava sıcaklığına eşittir. Su o hatta varınca donar. Ertesi gün aynı döngü tekrarlanır, buz her gün biraz daha büyür.

Bu yüzden sarkıtın nerede oluştuğu, çatı arasında nereye bakılacağını söyler. Yatak odalarının üstündeki saçakta yoğunlaşıyorsa yalıtım orada zayıftır; hep aynı köşede toplanıyorsa çoğu zaman o noktada çatı arasına açılan bir baca, havalandırma kanalı ya da kapatılmamış bir tesisat boşluğu vardır. Sarkıt yoksa bu, çatının kusursuz olduğunu değil, ısının dışarı kaçmadığını gösterir — iyi yalıtılmış bir çatının saçağı kışın temiz kalır.

Buzun oluğa ve iniş borusuna verdiği hasar

Buz görüntü sorunu değil, ağırlık sorunudur. Buzun yoğunluğu metreküpte yaklaşık 900 kilogramdır; oluk boyunca uzanan, on santim çapında ve bir metre uzunluğundaki bir kütle 8–10 kilo eder. Birkaç metrelik bir oluk hattında bu, yüz kiloyu aşan asılı bir yüktür. Oluk askıları bu yüke göre değil, yağmurda dolu oluğun ağırlığına göre yerleştirilir.

Sonuçları sırayla şöyle görülür: önce askılar açılır ve oluk cepheden ayrılmaya başlar, ardından oluk saçağa doğru eğilerek eğimini kaybeder, en sonunda alın tahtasındaki vidalar sıyrılır ve oluk kopar. Bunun daha sinsi bir sonucu daha var: oluk eğimini kaybettiği anda yazın da düzgün çalışmaz, su bir noktada göllenir ve ertesi kış buz tam orada başlar. Yani buz hasarı kendi kendini besleyen bir döngüye dönüşür.

İniş borusu ayrı bir mesele. Boru içinde donan su hacmini artırır ve boruyu çatlatır — PVC borular soğukta gevrekleşip dikey olarak yarılır, sac borular ek yerinden ayrılır. Boru tıkalıyken oluğa gelen su gidecek yer bulamayınca oluk ağzından taşar ve doğrudan cepheye dökülür. Cephede kışın oluşan koyu ıslaklık izlerinin çoğu bundandır. Bu hasarların onarımını dere ve oluk tamiri kapsamında yapıyoruz.

Düşen buz kimin sorumluluğunda

Kırılıp düşen bir buz kütlesi, kaldırımdaki bir insan için ciddi bir tehlikedir; park hâlindeki aracın camını, klima dış ünitesini, bahçe mobilyasını da kırar. Buz genellikle hava ısınmaya başladığı ilk saatlerde, yani sabahın ortasında düşer.

Apartmanlarda çatı ve oluklar Kat Mülkiyeti Kanunu’na göre ortak yerdir; bakımı ve buradan doğan zararın giderilmesi kat maliklerinin ortak yükümlülüğüdür ve gider arsa payı oranında paylaştırılır. Pratikte yapılması gereken, sarkıtın altındaki geçişi geçici olarak kapatmak ve durumu yönetime yazılı bildirmektir. Müstakil evlerde sorumluluk doğrudan mal sahibindedir.

Hangi durumda kendiniz bakabilirsiniz?

Yerden ve güvenle yapabilecekleriniz:

• Sarkıtın altını kapatmak. Aracı çekin, geçişi bantla veya bir engelle kapatın. Bu tek başına en etkili önlemdir.
• Nerede oluştuğunu not etmek. Hangi cephe, hangi pencerenin hizası, hangi köşe. Fotoğraflayın — ustaya bu bilgi tarifin yarısını verir.
• Çatı arasına girip elle nem ve sıcaklık kontrolü. Kışın çatı arası dışarıya yakın soğuklukta olmalıdır. Ilıksa ısı oraya kaçıyor demektir.
• Sonbaharda oluk temizliği. Yaprak ve çamurla dolu oluk, buzun tutunacağı ilk yüzeyi hazırlar; tıkanmanın kendi başına yaptığı zararı oluk tıkandı sayfasında ayrıca anlattık. Merdivende güvenle çalışabiliyorsanız ve tek katlı bir bölümse yapılabilir.
• Çatı arasındaki yalıtımın gözle kontrolü. Ezilmiş, kaymış veya hiç serilmemiş bölgeleri işaretleyin.

Ustaya bırakılması gerekenler:

• Buzu çatıdan indirmek. Buzlu bir saçakta emniyetsiz çalışmak bu işin en tehlikeli hâlidir.
• Kopmuş, ezilmiş veya eğimini kaybetmiş oluğun onarımı. Askı aralığı, eğim ve iniş noktası birlikte hesaplanır; tek askı çakmak sorunu çözmez.
• Isıtıcı kablo montajı. Elektrik işidir; kaçak akım koruması ve termostat gerektirir.
• Yalıtım ve havalandırma. Kalıcı çözümün asıl kısmı budur ve çatı arasında çalışmayı gerektirir: çatı arası yalıtımı.

Kalıcı çözüm hangi sırayla yapılır

Sırayı bozmak, para harcayıp sonucu değiştirmemek demektir.

Birinci sıra — ısıyı içeride tutmak. Tavan döşemesinin yalıtımı tamamlanır, çatı arasına açılan kapak, baca ve tesisat boşlukları kapatılır, banyo ve mutfak fanları çatı arasına değil doğrudan dışarı verilir. Kaplama zaten açılacaksa iş çatı izolasyonu kapsamında bütün olarak yapılır.

İkinci sıra — çatı arasını havalandırmak. Saçaktan hava girişi, mahyadan çıkış. Amaç, kaplamanın altındaki havayı dış hava sıcaklığına yakın tutmaktır; böylece kar erimez.

Üçüncü sıra — oluk hattını düzeltmek. Askı sıklığı, eğim, iniş borusu çapı ve tahliye noktası gözden geçirilir. Kar kayan bir çatıysa üst tarafa kar durdurucu gerekir; kayan kar kütlesinin yarattığı riski çatıda kar yükü sayfasında ayrıca anlattık.

Dördüncü sıra — gerekiyorsa ısıtıcı kablo. İlk üçü yapılmışsa çoğu binada gerekmez.

Saçağınızda her kış aynı yerde kalın buz oluşuyorsa bu tekrarlayan bir arızadır, mevsim değil. Yerinde bakıp hangi sıradan başlanacağını söyleyebiliriz — 0532 266 23 84. Kış öncesi kontrol listesi rehber bölümünde; adres ve çalışma bilgileri iletişim sayfasında.