Oluk Taşıyor: Temiz Olduğu Hâlde Neden Yetmiyor?

Oluk taşıyorsa akla gelen ilk şey tıkanmadır ve çoğu zaman doğrudur. Ancak oluğu temizlettikten sonra da taşıyorsa sorun oluğun içinde değil, hattın kendisindedir: kesiti çatının verdiği suyu kaldırmıyordur, eğimini kaybetmiştir, askıları gevşemiştir ya da tek bir iniş borusu bütün saçağın suyunu boşaltmaya çalışıyordur.

Bu sayfa temiz olduğu hâlde taşan oluğu anlatır. İçi doluysa önce oluk tıkandı sayfasına bakın; oradaki adımlar bu sayfadaki tanıdan önce gelir.

Önce şunu ayırın: tıkalı mı, yetersiz mi

Yağmuru beklemenize gerek yok. Kuru bir günde, oluğun iniş ağzından en uzak ucuna bir kova su dökün ve iniş borusunun alt ucunu izleyin.

• Su borudan çıkmıyor, oluğun içinde duruyor: tıkanma var. Sorun bu sayfada değil.
• Su akıyor ama döktüğünüz yerde bir süre göllenip sonra yola çıkıyor: eğim kaybı ya da çökme var.
• Su hemen ve düzgün akıyor, borudan güçlü çıkıyor: hat açık. Taşmanın sebebi kapasite ya da geometri — bir sonraki bölüm bunu ayırır.

İkinci ölçüm yağmurda yapılır ve daha değerlidir: sağanağın ortasında, güvenli bir yerden saçağı bir dakika videoya alın. Suyun nereden, ne biçimde döküldüğü teşhisin yarısıdır.

Oluk bir kanal değil, iki ayrı darboğazdır

Taşmayı anlamanın anahtarı şu ayrımdır: yağmur suyu hattında birbirinden bağımsız iki darboğaz vardır ve hangisinin dolduğu, taşmanın biçimini belirler.

Birincisi oluğun kesiti. Oluk aslında bir depo gibi çalışır: çatıdan gelen suyu bir an tutar, iniş ağzına doğru taşır. Kesiti belirleyen şey oluğun boyu değil, ona su veren çatı yüzeyinin izdüşüm alanıdır. Dik eğimli bir çatı aynı alanı daha kısa sürede boşaltır; yani eğim arttıkça oluğa gelen anlık debi de artar. Bu yüzden “aynı metrekare, aynı oluk” denklemi her binada tutmaz.

İkincisi iniş borusunun kesiti. Depo ne kadar büyük olursa olsun, boğaz dardır. Pratikte gördüğümüz taşmaların çoğunda oluk kusursuzdur; suyu aşağı indirecek tek bir boru vardır ve o boru dolu akmaktadır.

Bu ikili yapı, taşmanın nereden olduğunu okumayı mümkün kılar. Hattın her yerinden birden dökülüyorsa dolan depodur — kesit yetersizdir. Yalnızca bir noktada birikip oradan dökülüyorsa depo değil, o noktadaki kot bozulmuştur; su hattın geri kalanına ulaşamadan çukurda kalmıştır. İniş ağzından en uzak uçta yoğunlaşıyorsa boğaz dardır: su ağza yetişemeden geriye kabarmıştır.

Kaplamanın altına giren su ise bu sistemin dışındadır; iki çatı yüzeyinin birleştiği hattan geliyorsa çatı deresi akıtıyor sayfasına bakın.

Çatı büyüdüyse oluk küçülmüş demektir

Oluk kesiti, ona su veren çatı yüzeyinin alanına göre seçilir. Bu yüzden hiçbir şey bozulmadan da yetersiz hâle gelebilir: değişen oluk değil, çatıdır.

Sık gördüğümüz üç durum var. Teras kapatma — açık teras çatıyla örtülünce eski oluk iki katı yüzeyin suyunu almaya başlar. Çatı katı ilavesi ya da saçak uzatma — yüzey büyür, hat aynı kalır. Komşu yüzeyden su alma — bitişik nizam binalarda üst kotta kalan bir çatının suyu, farkında olmadan alttaki binanın oluğuna verilir.

Bu üç durumda temizlik de tamir de sonucu değiştirmez. Yapılacak iş ya kesiti büyütmek ya da hattı ikinci bir iniş borusuyla bölmektir. İkincisi çoğu binada daha az müdahaleyle çözer.

Taşma değil, geri dönme: oluk arkasından yürüyen su

Ev sahiplerinin “oluk taşıyor” diye anlattığı durumların önemli bir kısmı aslında taşma değildir. Belirti şudur: oluk yağmurda dolup taşmıyor, ama cephede oluk hizasından aşağı koyu bir şerit iniyor ve saçak tahtası hiç kurumuyor.

Sebebi damlalık sacının olmamasıdır. Çatı kaplaması ve altındaki su yalıtım örtüsü, saçak ucunda oluğun iç tarafına sarkmalıdır. Sarkmıyorsa su, kaplamanın alt kenarında yüzeye tutunup geriye, saçak tahtasına doğru yürür — bunu kılcal etkiyle yapar, damlayarak değil. Sonuç oluğun arkasından inen sürekli bir ıslaklıktır.

Bu kusur oluk büyüterek çözülmez. Yapılacak iş saçak alın sacının çekilmesi ve örtünün oluk içine sarkıtılmasıdır. Islaklık ahşap saçak elemanlarını çürüttüyse iş ahşap cephe ve saçak onarımı kapsamına genişler. Cephede yalıtım levhası varsa ve su levhaların arkasına girdiyse hasar dıştan az görünür, içeride küf olarak çıkar; mantolama işine girmeden önce oluk hattının onarılmasını bu yüzden şart koşuyoruz.

Oluğa kendiniz nereye kadar dokunabilirsiniz

Bu sayfadaki işlerin bir kısmı gerçekten ev sahibinin yapabileceği işlerdir; hepsi değil.

Kendiniz yapabilecekleriniz:

• Kova testi ve yağmurda video kaydı. Tanının en değerli parçası bu ikisi ve ikisi de tehlikesiz.
• Yerden gözlem: oluğun sarkıp sarkmadığı, ön kenarın kot durumu ve cephedeki koyu şerit, dürbünle ya da telefonun yakınlaştırmasıyla görülebilir.
• Gevşemiş tek bir askı vidasının sıkılması — merdivenden güvenle erişilen, tek katlı bir saçakta. Vida boşta dönüyorsa durun: ahşap çürümüştür, sıkmak işe yaramaz.
• İniş borusunun alt ucundaki suyun bina dibinden uzaklaştırılması. Bir uzatma parçası ya da yönlendirme, bodrum nemi açısından ciddi bir kazançtır.

Ustaya bırakılması gerekenler:

• Eğimin yeniden verilmesi. Gözle “düzeltmek” işi bozar; kot ip çekilerek verilir, ondalık milimetreler değil ama yön ve süreklilik önemlidir.
• Askı aralığının değiştirilmesi ve alın tahtası onarımı. Çürük ahşaba takılan yeni askı birkaç ayda gevşer.
• Kesit değişimi, ikinci iniş borusu eklenmesi, damlalık sacı yapımı. Bunlar ölçü, imalat ve saçakta güvenli çalışma gerektirir.
• İki kattan yüksek her nokta. Merdiveni oluğa dayamak da ayrı bir hatadır — oluğu ezip taşmayı büyütür.

Yılda bir yapılan bir kontrol bu işlerin çoğunu küçükken yakalar; kapsamını çatı bakımı sayfasında anlattık.

Ne yapılır ve fiyatı ne belirler

Onarım, taşmanın sebebine göre üç ayrı ölçekte olur: askı ve kot ayarı (en hafifi), ikinci iniş borusu eklenmesi (orta), hattın kesit değiştirerek yenilenmesi (en büyüğü). Uygulamanın ayrıntısı dere ve oluk tamiri sayfasında.

Teklifi belirleyen kalemler metrekare değil metre üzerinden hesaplanır: hattın uzunluğu, seçilen malzeme ve kesit, dirsek ve köşe dönüşü sayısı, erişim yöntemi (merdiven, iskele, sepetli araç), ahşap saçağın durumu ve varsa ek imalatlar. Ölçü almadan verilen rakam işin gerçek kapsamını yansıtmaz.

Oluğunuz taşıyorsa 0532 266 23 84 numarasını arayın ya da saçağın fotoğrafını WhatsApp’tan gönderin. Diğer iletişim yolları iletişim sayfamızda.