Çatı sacı çeşitleri: trapez, dik kenet, metal kiremit ve düz sac

Çatı sacı denince akla tek bir malzeme gelir, oysa ortada bir aile vardır ve üyeleri birbirinden iki ayrı eksende ayrılır. Birincisi biçimdir: sacın nasıl büküldüğü, hangi eğimde su tuttuğunu ve neye vidalandığını belirler. İkincisi metalin kendisidir: hangi metal, hangi kaplamayla — bu da ömrü, genleşme davranışını ve fiyatı belirler. Bu iki eksen birbirinden bağımsızdır; aynı biçim farklı metallerden, aynı metal farklı biçimlerde üretilir.

Aşağıda önce biçimleri, sonra metalleri ayırıyoruz. Ağırlık ve minimum eğim değerlerinin bütün kaplamalarla birlikte tablolandığı yer çatı kaplama malzemeleri rehberidir; burada o tabloyu tekrarlamıyor, malzemenin kendi davranışını anlatıyoruz.

Biçime göre dört aile

Trapez sac. Yamuk kesitli derin oluklara bükülmüş tek kat levha. Taşıma gücünü profil derinliğinden alır, bu yüzden sürekli bir yüzeye değil aralıklı aşıklara oturur ve büyük açıklıkları az sayıda ek yeriyle geçer. Contalı vidalarla, yani üst yüzeyde görünen bağlantılarla tutturulur. En ekonomik ve en hızlı kurulan seçenektir; ayrıntısını trapez sac sayfasına ayırdık.

Dik kenet (gizli vidalı). Levhaların kenarları yukarı kıvrılır ve özel bir makineyle birbirine kilitlenir. Su yolunun en yüksek noktası bu kıvrımdır ve üst yüzeyde tek bir vida deliği bulunmaz — sızdırmazlık açısından metal kaplamaların en güvenlisi budur. Bunun bedeli işçiliktir: altında sürekli tahta ya da OSB yüzey ile ayırıcı bir keçe ister, kenet işçiliği ustalık gerektirir. Sade, düz çizgili bir görünüm verir.

Metal kiremit. Boyalı sacın preslenerek kiremit deseni verilmiş hâli. Kiremidin görüntüsünü metalin ağırlığıyla birleştirir; ağırlığın dörtte bire indiği eski ve yorulmuş ahşap taşıyıcılarda bu belirleyici olur. Aşığa oturur, sürekli tahta gerektirmez. Sınırı üzerinde yürüme yüküdür: presli desen sacın düzlemini kırdığı için basma noktaları belli olmalıdır.

Düz sac. Rulodan açılıp bükülmemiş levha. Çatıda tek başına kaplama olarak nadiren kullanılır; asıl işi detaylardır — dere, mahya, saçak alnı, baca eteği, yan kapatma, parapet üstü. Dik kenet imalatının ham malzemesi de budur. Bir metal çatının kalitesi çoğu zaman düz sacdan üretilen bu detay parçalarında görünür.

Metale göre fark: galvaniz, boyalı ve alüminyum

Yalın galvaniz çelik. Çelik şeridin iki yüzü sürekli daldırma yöntemiyle çinkoyla kaplanmıştır. Çinko sacı pasif biçimde örtmez, kendini feda ederek korur; küçük çizikleri bir süre kollamayı sürdürmesinin sebebi budur. Kaplama sınıfı TS EN 10346’ya göre beyan edilir ve ürünün belgesinde yazar. Zamanla parlaklığını yitirip mat griye döner.

Boyalı galvaniz çelik. Aynı sacın üstüne astar ve üst kat boya uygulanmış hâli. Boya görünümün yanında çinkonun tükenmesini geciktiren ikinci bir katmandır. Piyasadaki çatı saclarının büyük çoğunluğu bu gruptadır; renk seçimi de buradan gelir.

Alüminyum. Yüzeyinde kendi oksit tabakasını oluşturduğu için pas anlamında rahat bir malzemedir ve çelikten hafiftir. Buna karşılık aynı kalınlıkta daha az yük taşır — aynı açıklık için daha kalın kesit veya daha sık mesnet ister. Isıyla boyu çelikten daha fazla değişir, dolayısıyla genleşme detayları daha kritiktir. Bir de metal uyumu meselesi vardır: bakır bir oluğun altına alüminyum kaplama, ya da tersi, konmaz. Farklı metallerin teması korozyonu beklenenden hızlı başlatır, bunu metal çatıda paslanma sayfasında ayrıca ele aldık.

Hangi eğimde hangisi çalışır

Metal kaplamalar arasında sıralama nettir ve seçenekleri en çok daraltan etken de budur.

En düşük eğimde çalışan sistem dik kenettir. Suyun geçebileceği tek yol kıvrılarak kilitlenmiş kenet hattıdır, bu hat da su yüzeyinin üstünde kalır; eğim azaldıkça suyun yavaşlaması sistemi bozmaz. Ardından trapez sac gelir, yaygın alt sınırı %5 civarındadır. Metal kiremit ise bu üçlünün en dik eğim isteyenidir, çünkü desen basamakları suyu yavaşlatır ve rüzgârla sürüklenen su basamak altına girebilir.

Üç ürün için de aynı cümle geçerlidir: yukarıdaki sıralama karar vermenize yardım eder, bağlayıcı olan seçtiğiniz ürünün teknik belgesindeki minimum eğim değeridir. Eğim aynı zamanda taşıyıcının yüksekliğini, dolayısıyla imalat metrajını belirler; bu yüzden kaplama kararı taşıyıcı kararının da başlangıcıdır. Yeni bir iskelet kurulacaksa iş çelik çatı kapsamına girer.

Gürültü ve genleşme

Metal çatının iki tipik şikâyeti vardır ve ikisi de kaplamanın kusuru değil, ince metalin doğal davranışıdır.

Gürültü, altında hiçbir katman olmayan sacda yağmur ve doluyla birlikte duyulur. Sesin kaynağı taşıyıcı değil, üstteki ince levhadır; sacın altına serilen bir yalıtım katmanı ya da dolgulu panel farkı belirgin biçimde kapatır. Sesin bir kısmı ise malzemeden değil montajdan gelir: gevşek vidalar, boşluk yapan bindirmeler ve sabitlenmemiş detay sacları yağmur olmadan da tıkırdar. Ayrımını metal çatı ses yapıyor sayfasında yaptık.

Genleşme daha az bilinir. Metal ısındıkça uzar, soğudukça kısalır; uzun levhalarda bu hareket gerçek bir mesafeye ulaşır. Hareket serbest bırakılmışsa çatı sessizce çalışır. Her noktadan sıkıca kilitlenmişse sac ya dalgalanır ya da gerilim bir noktada birikip aniden boşalır — duyulan tıkırtı ve zamanla gevşeyen vidalar bundandır. Dik kenette bu iş kayabilen klipslerle çözülür; trapez ve metal kiremitte levha boyu, delik toleransı ve sabit bölge seçimiyle. Uzun bir çatıda genleşmeyi hesaba katmamak, montajda yapılan en pahalı hatalardan biridir.

Üçüncü bir başlık olarak yoğuşma da hepsinde ortaktır: metal soğuk bir yüzeydir, altındaki nemli hava üzerinde su bırakır. Katman kurgusu için çatı izolasyonu sayfasına, iki sacın arasına dolgunun fabrikada preslendiği çözüm için sandviç panel sayfasına, montajı için sandviç panel çatı sayfasına bakabilirsiniz.

Ömrü ve bakımı

Metal çatının ömrünü sacın kalınlığından çok üzerindeki kaplama ve yüzeyin ne kadar süre ıslak kaldığı belirler. Pas hiçbir zaman levhanın ortasından başlamaz; kesim kenarından, vida deliğinden, ezik noktalardan ve sürekli nemli kalan bindirme altlarından yürür.

Bakım bu yüzden basittir ve her dört biçimde de aynı yerlere bakılır: vida başları ve contaları, kenet hatları, bindirmeler, kesilerek kısaltılmış kenarlar, mahya ve saçak profilleri, dere ile oluk içi. Yılda bir kez yapılan gözle kontrolde yakalanan bir pas şeridi fırçalanıp astarlanarak kapanır. Fark biçimden gelir: vidalı sistemlerde asıl bakım kalemi contaların yaşlanmasıdır, dik kenette ise kenet hattının ve klips bölgelerinin açılıp açılmadığıdır. Kaplamanın tamamı yorulmuşsa iş nokta onarımdan çıkar, çatı aktarma olur; tek tek arızalar için çatı tamiri yeterlidir.

Fiyatını ne belirler

Metal çatının maliyeti dört başlıkta toplanır. Birincisi malzemenin kendisi: sac kalınlığı, çinko kaplama sınıfı, boyalı olup olmadığı ve çelik mi alüminyum mu olduğu. İkincisi biçimin getirdiği işçilik: trapez en hızlı kurulanı, dik kenet en çok ustalık isteyenidir ve altına sürekli yüzey gerektirdiği için ek bir kalem doğurur. Üçüncüsü altyapı: mevcut aşıklar kullanılabiliyor mu, tahta yüzey kurulacak mı, taşıyıcıdan çürük çıkacak mı.

Dördüncüsü ve genellikle küçümsenen kalem detaylardır — mahya, saçak, yan kapatma, dere, baca eteği. Düz yüzeyin metrekaresi hesaplanması kolay ve görece ucuzdur; teklifler arasındaki farkın çoğu bu detay kalemlerinde saklıdır. Kalemlerin nasıl toplandığını çatı fiyatları sayfasında açtık.