Isı yalıtım malzemeleri: aileler, formlar ve durdukları yer

Isı yalıtım malzemesi denince ayrı ayrı ürünler akla gelir; oysa hepsi aynı numarayı kullanır: içlerinde havayı ya da havadan ağır bir gazı hareketsiz hapsetmek. Isıyı geçirmekte zorlanan şey malzemenin lifi, boncuğu ya da hücre duvarı değil, o boşluklarda kımıldayamayan gazdır. Bir yalıtımın ıslanınca, ezilince veya sıkıştırılınca neden işini yapamadığı da buradan çıkar: üçü de o gazın yerini alır ya da boşluğu kapatır.

Bu sayfa aileyi bir arada tanıtır — hangi grup nasıl davranır, hangisi nerede durur. Tek tek derinlik ayrı sayfalarda: taş yünü ile XPS ve EPS. Malzemelerin yan yana sayısal karşılaştırması çatı izolasyon malzemesi seçimi rehberinde, su yalıtımı ile ısı yalıtımının neden ayrı iki iş olduğu ise çatı izolasyon malzemeleri sayfasında duruyor.

Ortak ölçü: ısı iletim katsayısı ve kalınlık

Bütün ısı yalıtım ürünleri tek bir sayı üzerinden karşılaştırılır: ısı iletim katsayısı λ, W/mK. Ne kadar düşükse aynı yalıtım için o kadar ince kesit yeter. Bina yalıtımında kullanılan ürünler kabaca 0,022 ile 0,040 W/mK arasında bir bantta beyan edilir; malzeme malzeme değerler ve karşılaştırma tablosu rehber sayfasında, kesin rakam ise her zaman ürünün performans beyanındadır.

İkinci sayı kalınlıktır ve o malzemenin değil binanın sorusudur. TS 825 kapsamındaki ısı yalıtım hesabı kesitten izin verilen kaybı tanımlar; gereken kalınlık bu sınır ile ürünün beyan ettiği değerden çıkar. Aynı hedefi iyi yalıtan bir ürün ince kesitle, zayıf yalıtan bir ürün kalın kesitle tutturur. Bu yüzden “hangi malzeme” ile “kaç santim” ayrı ayrı sorulur; birinin cevabı diğerinin yerine geçmez.

Lifli aile: taş yünü ve cam yünü

Mineral yünler TS EN 13162 kapsamındadır. Lifleri arasında açık gözenekli bir yapı vardır: hava içeriden içeriye geçebilir, bu yüzden kesit nefes alır, malzeme aynı zamanda sesi soğurur. Mineral esaslı oldukları için yangında organik köpükler gibi davranmazlar; sınıfları yine de gruba değil, ürünün kendisine TS EN 13501-1 kapsamında verilir.

İki kardeş arasındaki pratik fark ağırlık ve yoğunluk kademesindedir. Cam yünü hafiftir, çoğunlukla rulo şilte olarak serilir. Taş yünü daha ağırdır, yüksek yoğunluk kademelerinde de bulunur; bu yüzden cepheye yapıştırılan ve üzerine yük gelen işlerde öne çıkar. Yoğunluk seçiminin nasıl yapıldığını ve ıslanan yünün neden değiştirildiğini taş yünü sayfasına ayırdık.

Lifli ailenin ortak şartı tektir: kuru kalmak. Nem tuttuklarında ısıyı tutan hava boşluklarını suya kaptırırlar, ıslanan şilte kendi ağırlığıyla çöker ve kaybettiği kalınlığı geri vermez. Doğru yerleri kuru kalabilecek kesitlerdir: çatı arası döşemesi, mertek arası, asma tavan üstü, cephe levhası ve sandviç panel dolgusu.

Köpük levhalar: XPS, EPS ve PUR/PIR

Köpük levhaların ortak özelliği kapalı hücreli olmalarıdır: gaz, birbirine açılmayan küçük odacıklarda durur. Bunun iki sonucu var — su karşısında lifli ürünlerden dayanıklıdırlar ve basınç dayanımı kademelerinde üretilebilirler, yani üstlerine yük binebilir.

XPS eriyik polistirenin ekstrüde edilmesiyle üretilir (TS EN 13164), EPS şişirilmiş boncukların kaynatılmasıyla elde edilir (TS EN 13163). İkisi aynı hammaddedendir, farkları üretimden gelir ve tam olarak su ile yük tarafında ortaya çıkar; ayrımın ayrıntısı ve ters terasta neden XPS istendiği ayrı sayfada.

PUR ve PIR levhalar (TS EN 13165) aynı yalıtımı en ince kesitle verir; kot yükseltemediğiniz bir terasta ya da mertek derinliğinin kısıtladığı bir çatıda belirleyici olur. PIR, aleve karşı PUR’dan daha iyi davranır ama ikisi de organik esaslıdır.

Köpük ailesinin ortak zaafı da nettir: hepsi organik ve yanıcıdır, hepsi ultraviyoleye duyarlıdır. Açıkta bekleyen levhanın yüzeyi ufalanır; çözücü içeren astar ve yapıştırıcılarla temas eden polistiren erir. Bu yüzden levha ürünler kaplamasız bırakılmaz.

Levha, şilte ve püskürtme: form ayrı bir karardır

Aynı malzeme farklı formlarda satılır ve form, yalıtım değerini değil montajı belirler. Şilte serbest serilmek içindir; üstüne basılmaz, sıkıştırılmaz, ezildiği yerde yalıtım biter. Levha ölçülü ve düzgün yüzeyler ister; işin kalitesi burada derz düzeninden okunur, çünkü levha arası her boşluk bir ısı köprüsüdür. Lamel, lifleri dik yönlendirilmiş formdur ve yapıştırma gerektiren cephelerde kullanılır.

Püskürtme poliüretan ise fabrikada değil, yerinde köpürür. Avantajı derzsiz oturması ve düzensiz yüzeyleri, boru ve profil aralarını doldurabilmesidir. Buna karşılık kalınlığı işçiliğin eline bakar, sonradan sökülmesi zordur, üzerine geldiği ahşabı ve tesisatı gizler; açık hücreli ve kapalı hücreli tipleri su karşısında bambaşka davranır ve değerleri yalnızca üreticinin teknik belgesinden okunur.

Burada bir de ad karışıklığı var. Tüpten çıkan yalıtım köpüğü boşluk doldurucudur, ısı yalıtım katmanı değildir ve hesapta bir kesit olarak sayılmaz. Aynı şekilde ince film bırakan ısı yalıtım boyaları da bir kalınlık katmanının yerine geçmez.

Üç eleme: su, yangın, basınç

Doğru seçim λ ile değil, üç elemeyle başlar.

Su. Malzeme ıslanma ihtimali olan bir yerde mi duracak? Ters terasta, toprak altında ve su yalıtımının üstünde kalan kesitlerde lifli ürün kullanılmaz; oraya su emmeye göre beyan edilmiş kapalı hücreli levha gider.

Yangın. Kaçış yolu, ortak hacim, yüksek yapı ve yangın yükü olan mekânlarda malzemenin sınıfı belirleyicidir. Sınıf gruba değil ürüne verilir ve performans beyanında yazar; “yanmaz” sözü bir belge değildir.

Basınç. Üstüne şap, karo, çakıl ya da trafik gelecek mi? Şilte yük taşımaz. Yük binen yerlerde levhanın basınç dayanım kademesi seçilir; kademe yalıtım gücünü değil, levhanın ezilmeden durabileceği yükü söyler.

Bu üçü geçildikten sonra kalan seçenekler arasında ısı performansı ve kalınlık konuşulur. Sıra tersine çevrildiğinde, kâğıt üstünde en iyi yalıtan malzeme yanlış yere konmuş olur.

Buhar kesici neden ve nereye konur

İç ortamın havası dışarıdan neredeyse her zaman daha nemlidir. Nem, basınç farkıyla yapı kesitinin içine doğru yürür; soğuk bir yüzeye ulaştığında orada yoğuşur. Yoğuşma yalıtımın içinde olursa iki şey birden olur: yalıtım ıslanıp işini bırakır, temas ettiği ahşap ya da metal uzun süre nemde kalır.

Bu yüzden buhar kesici sıcak tarafta, yani ısı yalıtımının iç yüzünde bulunur; nemi daha yola çıkmadan durdurur. Dış tarafta ise buhar geçirgen bir katman kalır. Kesit için kural şudur: içeride buhara dirençli, dışarıda geçirgen. Sıra ters kurulduğunda kesit nemi içeri alıp dışarı bırakmayan bir tuzağa dönüşür — sonucu çatı arasında yoğuşma sayfasında anlattık.

Buhar kesicinin işini bitiren şey malzemesi değil, sürekliliğidir. Bindirmeleri bantlanmamış, priz ve boru geçişlerinde delinmiş bir örtü, bir bütün olarak beklenen direnci vermez.

Nerede hangisi, fiyatı neye bağlı

Çatı arası kullanılmıyorsa yalıtım döşemeye serilir ve şilte yeterlidir; çatı arası yaşam alanıysa yalıtım eğime, mertek aralarına girer ve yanına buhar kesici ile havalandırma boşluğu şart olur — ikisinin uygulama farkı çatı arası yalıtımı sayfasında. Teras çatıda karar levha üzerindendir ve su yalıtımıyla birlikte kurulur (teras çatı yalıtımı). Cephede ise seçim genellikle EPS ile taş yünü levha arasında yapılır; katman sistemi ve levha karşılaştırması mantolama malzemeleri rehberinde, uygulama tarafı dış cephe mantolama sayfasında.

Fiyatı belirleyen kalemler malzemenin adından çok kesitin kendisiyle ilgilidir: seçilen ürünün kalınlık ve yoğunluk kademesi, formu (şilte, levha, püskürtme), yüzeyin hazırlanması ve düzeltilmesi, buhar kesici ile bantların dahil olup olmadığı, mevcut bir katmanın sökülüp atılması, çalışma yüksekliği ve erişim düzeni. Bu kalemlerin nasıl toplandığını taş yünü fiyatları ve mantolama fiyatları sayfalarında ayrı ayrı açtık.